Nieuwe koolstoforde: China's antwoord op de koolstofgrensheffing van de EU

Nieuwe koolstoforde: China's reactie op het Carbon Border Adjustment Mechanism van de EU

Het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) van de EU, als 's werelds eerste koolstoftariefinstrument, hervormt de koolstofregels in de internationale handel. Als grootste handelspartner van de EU wordt China geconfronteerd met directe druk van dit mechanisme, wat de uitbreiding van de binnenlandse koolstofmarkt, de verbetering van het koolstofboekhoudingssysteem en de transitie naar een koolstofarme energiesector versnelt. Dit proces beïnvloedt niet alleen het handelspatroon tussen China en de EU, maar biedt ook een belangrijk observatievenster voor wereldwijd koolstofbeheer en energietransitie.

Sectorale achtergrond

De EU stelde CBAM voor het eerst voor in 2019 als onderdeel van de Europese Green Deal, en in maart 2023 werd het goedgekeurd door de Europese Raad als kernmaatregel van het "Fit for 55"-pakket. CBAM is bedoeld om "koolstoflekkage" te voorkomen, waarbij de emissiereducties binnen de EU teniet worden gedaan door import met hoge koolstofuitstoot. Het mechanisme vereist dat importeurs CBAM-certificaten kopen voor de ingebedde koolstofuitstoot van hun producten, tenzij er in het productieland al een gelijkwaardige koolstofprijs is betaald. In het eerste kwartaal van 2026 bedroeg de prijs van CBAM-certificaten ongeveer 75,36 euro per ton CO2. Vanaf 2027 wordt de certificaatprijs gekoppeld aan de veilingprijs van emissierechten onder het EU Emissions Trading System (ETS).

China is 's werelds grootste uitstoter van broeikasgassen, met een energiesector die voornamelijk op steenkool is gebaseerd en een industriële productie met een hoge koolstofintensiteit. Volgens EU-handelsgegevens kwam in 2024 21,3% van de EU-invoer uit China, waardoor China de grootste handelspartner van de EU is. Hoewel de Chinese exportgoederen die onder CBAM vallen slechts 0,8% van de totale Chinese export naar de EU uitmaken, zijn staal en aluminium dominant, met staal op 92% en aluminium op 7%. Een onderzoek uit 2025 schat dat CBAM China ongeveer 1,4 miljard dollar aan kosten kan opleveren, slechts 0,3% van de totale waarde van de export naar de EU. De EU is echter van plan om CBAM in 2028 uit te breiden tot ongeveer 180 staal- en aluminiumintensieve downstreamproducten, waaronder machineonderdelen en huishoudelijke apparaten, waardoor de reikwijdte aanzienlijk zal toenemen.

China heeft de "dubbele koolstof"-doelstellingen vastgesteld: vóór 2030 een piek in de koolstofuitstoot bereiken en vóór 2060 koolstofneutraliteit bereiken. In 2025 deed China bovendien de toezegging om de totale broeikasgasemissies tegen 2035 met 7% tot 10% te verminderen ten opzichte van de piek, de eerste keer dat China een absolute reductiedoelstelling heeft voorgesteld.

Huidige ontwikkelingen

Onder de externe druk van regelgeving door CBAM past China zijn koolstofbeheerssysteem op meerdere niveaus aan. De nationale koolstofemissiehandelsmarkt is opgericht en breidt geleidelijk de gedekte sectoren uit, waardoor meer energie-intensieve industrieën worden opgenomen. Deze uitbreiding draagt niet alleen bij aan de verbetering van de binnenlandse koolstofbeprijzing, maar biedt exporteurs ook een "betaalde koolstofprijs"-certificaat waartegen zij kunnen benchmarken.

Tegelijkertijd versterkt China de emissierapportage-, monitoring- en verificatiemechanismen op bedrijfsniveau en bevordert het de ontwikkeling van normen. Sommige provincies zijn ook initiatieven gestart om de koolstofdoelstellingen van sectoren te ondersteunen en bedrijven te helpen omgaan met binnenlands en buitenlands koolstofbeheer, zodat exporteurs vertrouwd raken met internationale regels.Op internationaal niveau neemt China ook actief deel aan multilaterale dialogen over koolstofbeprijzing. Hoewel een directe koppeling tussen het EU-ETS en het Chinese ETS op korte termijn onwaarschijnlijk is, nadert het Chinese koolstofbeheerssysteem geleidelijk de EU-normen, om de nalevingskosten voor exporteurs te verlagen.

Impact op het energiesysteem

CBAM biedt een extra economische stimulans voor de transitie van het Chinese energiesysteem. Aangezien CBAM heffingen baseert op de ingebedde koolstofemissies van producten, hebben Chinese exporteurs een sterke prikkel om koolstofarme elektriciteit te gebruiken, de energie-efficiëntie te verbeteren en alternatieve energiebronnen zoals groene waterstof in te zetten. Dit zal de uitrol van schone energie in de industriële sector versnellen, met name de ontwikkeling van nieuwe processen zoals elektrische boogovenstaalproductie en op waterstof gebaseerde directe reductie van ijzer.

Tegelijkertijd verandert de invloed van CBAM de richting van energie-investeringen. Om de industriële koolstofvoetafdruk te verlagen, stroomt kapitaal naar infrastructuur voor hernieuwbare energieopwekking, energieopslagsystemen, netwerkupgrades en groene waterstofproductie. China is 's werelds grootste fabrikant en installateur van apparatuur voor hernieuwbare energie; deze trend zal zijn dominante positie in de toeleveringsketens van zonne-energie, windenergie en batterijen verder versterken.

De internalisering van koolstofkosten versnelt ook de hervorming van de elektriciteitsmarkt. Naarmate meer industriële sectoren worden opgenomen in het ETS, zal het prijsvormingsmechanisme voor elektriciteit de koolstofemissiekosten beter weerspiegelen, waardoor kolencentrales geleidelijk worden uitgefaseerd en er meer ruimte ontstaat voor kernenergie, waterkracht en hernieuwbare energie.

Uitdagingen

Hoewel China vooruitgang heeft geboekt op het gebied van koolstofbeheer, is er nog steeds een verschil met de EU-normen. Ten eerste hanteert het Chinese ETS momenteel voornamelijk gratis quota en ligt de koolstofprijs veel lager dan in de EU, waardoor het moeilijk is om een gelijkwaardige koolstofkost te creëren. Ten tweede is de databasis voor koolstofboekhouding nog onvolledig; de nauwkeurigheid en traceerbaarheid van emissiegegevens op productniveau schieten tekort, wat een belemmering kan vormen voor de wederzijdse erkenning van koolstofgegevens tussen China en de EU.

De uitbreiding van CBAM zal de nalevingslast voor Chinese exporteurs aanzienlijk vergroten, met name het midden- en kleinbedrijf dat mogelijk de professionele capaciteit mist om met complexe rapportagevereisten om te gaan. Bovendien zorgt de voortdurende aanpassing van de CBAM-regels in de EU voor beleidsonzekerheid, waardoor bedrijven moeilijk langetermijninvesteringsplannen kunnen maken.

Op internationaal niveau moet het mechanisme voor wederzijdse erkenning van de koolstofbeheersystemen van China en de EU nog worden opgezet. Als China geen koolstofprijsbewijs kan leveren dat aan de EU-normen voldoet, zullen exporteurs het volledige CBAM-tarief moeten betalen, wat de prijsconcurrentiekracht van Chinese producten verzwakt. Tegelijkertijd heeft de VS nog geen federaal koolstofbeprijzingsmechanisme ingesteld; de institutionele convergentie tussen China en de EU op het gebied van koolstofbeheer zou ertoe kunnen leiden dat de VS wordt gemarginaliseerd bij de internationale vaststelling van koolstofregels.

Toekomstperspectief

Vanuit het perspectief van de komende vijf tot twintig jaar zou CBAM een belangrijke kracht kunnen worden die de convergentie van mondiale koolstofbeprijzingssystemen stimuleert. China zal naar verwachting de sectorale dekking van het ETS blijven uitbreiden, de toewijzing van emissierechten geleidelijk verzwaren en verkennende stappen zetten richting wederzijdse erkenning met de EU op het gebied van koolstofboekhoudmethoden. Naarmate de kosten van hernieuwbare energie blijven dalen, zal de koolstofintensiteit van de Chinese industriële elektriciteit gestaag afnemen, waardoor de daadwerkelijke CBAM-heffingen worden verlaagd.China zou koolstofbeheer ook dieper kunnen verweven met het industriebeleid. Zo zou het via groene handelskanalen en normen voor koolstofarme toeleveringsketens de export van hoogwaardige, koolstofarme producten kunnen ondersteunen. Op mondiaal niveau zou geleidelijk een handelsblok kunnen ontstaan dat wordt verbonden door koolstofprijzen, en de rol van China daarin hangt af van de geloofwaardigheid en uitvoeringskracht van het binnenlandse koolstofbeheer.

Voor het energiesysteem zal de cruciale variabele in de toekomst de wedloop zijn tussen het koolstofprijsniveau en de kosten van schone energie. Als China een koolstofbeprijzingssysteem kan opzetten dat aansluit bij internationale normen en de uitrol van schone energie blijft uitbreiden, zal zijn energietransitie aanzienlijk versnellen en krijgen de mondiale doelstellingen voor koolstofreductie een steviger fundament.