Trump-factor leidt tot recordhoge financiering van fossiele brandstoffen: 508 miljard dollar naar uitbreidingsprojecten

Trump Factor to Blame for Record $508bn Fossil Fuel Expansion, Say Activists

In 2025, ondanks dat sommige banken zich terugtrokken, verstrekten de 65 grootste banken ter wereld in totaal 906 miljard dollar aan financiering aan fossiele-brandstofbedrijven, een stijging van 8% ten opzichte van 2024. Hiervan ging een recordbedrag van 507 miljard dollar rechtstreeks naar projecten voor uitbreiding van de olie-, gas- en kolenproductie. Het nieuw uitgebrachte 17e jaarlijkse rapport 'Banking on Climate Chaos' stelt dat de 'anti-klimaat'-agenda van de regering-Trump de prikkels voor banken om de financiering van fossiele brandstoffen te verminderen heeft verzwakt, en de belangrijkste drijvende kracht achter deze trend is.

Het rapport, gezamenlijk uitgebracht door non-profitorganisaties zoals Rainforest Action Network en BankTrack, volgt de financiële steun van de grootste banken ter wereld aan de fossiele-brandstofindustrie. De gegevens tonen aan dat, ondanks de toenemende roep om een wereldwijde energietransitie, er nog steeds massaal kapitaal naar uitbreiding van fossiele brandstoffen stroomt, in strijd met de temperatuurdoelstellingen van het Akkoord van Parijs.

Achtergrond van de sector: 'Tegenstroom' in de wereldwijde energiefinanciering

2025 is een cruciaal jaar voor de wereldwijde energietransitie. Het Internationaal Energie Agentschap (IEA) heeft eerder aangegeven dat om in 2050 netto nul emissies te bereiken, de investeringen in fossiele brandstoffen wereldwijd moeten worden teruggebracht tot minder dan een derde van het huidige niveau. De realiteit gaat echter de andere kant op: het totale bedrag aan bankfinanciering voor fossiele brandstoffen is drie jaar op rij gestegen.

Het rapport toont aan dat sinds de ondertekening van het Akkoord van Parijs in 2016 de grootste banken ter wereld gezamenlijk meer dan 6,9 biljoen dollar aan financiering aan de fossiele-brandstofindustrie hebben verstrekt. Hierbij zijn Amerikaanse banken in 2025 de grootste financiers van fossiele brandstoffen geworden, met instellingen als JPMorgan Chase, Citibank en Bank of America in de top tien. Hoewel Europese banken klimaattransitie hebben beloofd, breiden BNP Paribas, HSBC en andere banken hun steun voor LNG-projecten nog steeds uit.

Huidige ontwikkelingen: Direct verband tussen Trumps beleid en de financieringsgolf

Na de terugkeer van de regering-Trump in het Witte Huis in 2025 werden snel een reeks klimaatmaatregelen teruggedraaid: uittreding uit het Akkoord van Parijs, intrekking van methaanemissiebeperkingen, openstelling van meer federaal land voor olie- en gasboringen, en versoepeling van milieutoetsen voor projectfinanciering. De auteurs van het rapport stellen dat deze beleidsveranderingen een duidelijk signaal naar de financiële markten stuurden: de overheid zal de uitbreiding van fossiele brandstoffen actief ondersteunen, en banken hoeven geen sancties te vrezen.

Concreet bereikte de financiering door banken voor uitbreidingsprojecten van fossiele brandstoffen in 2025 een record van 507 miljard dollar, een stijging van 15% ten opzichte van 2024, en veel hoger dan voor andere doeleinden (zoals het handhaven van bestaande productiecapaciteit of herstructurering van schulden). Het aandeel van uitbreidingsfinanciering steeg van 53% in 2024 naar 56%, wat aangeeft dat banken niet alleen bestaande activiteiten in stand houden, maar actief inzetten op de groeivooruitzichten van fossiele brandstoffen.## Impact op energiesystemen: koolstofvergrendeling en vertraging van de transitie

Deze grootschalige financiering zal een sterk 'koolstofvergrendelingseffect' veroorzaken. Nieuw goedgekeurde olie- en gasvelden en kolenmijnen hebben doorgaans een productiecyclus van 20 tot 30 jaar, wat betekent dat deze activa, zelfs als het beleid in de toekomst wordt omgebogen, nog steeds grote hoeveelheden broeikasgassen zullen uitstoten. Volgens schattingen in het rapport zullen de in 2025 gefinancierde projecten gedurende hun levensduur ongeveer 53 miljard ton CO2-equivalent uitstoten, dat is 1,5 keer de wereldwijde jaarlijkse uitstoot.

Tegelijkertijd groeit de financiering voor schone energie relatief langzaam. Hoewel de investeringen in hernieuwbare energie in 2025 ook een recordhoogte bereikten (ongeveer 800 miljard dollar), blijft de omvang van de bankfinanciering voor fossiele brandstoffen nog steeds aanzienlijk hoger dan de directe projectfinanciering voor schone energie. Dit versterkt de structurele tegenstelling in de transitie van het energiesysteem: aan de ene kant gaan beleidsbeloften en investeringen naar schone energie, aan de andere kant blijft het financiële systeem munitie leveren voor de uitbreiding van fossiele brandstoffen.

Uitdagingen: de kloof tussen bankbeloften en daden

Het rapport onthult een grote kloof tussen de klimaatbeloften van banken en hun feitelijke handelen. Wereldwijd hebben meer dan 100 banken zich aangesloten bij de Net-Zero Banking Alliance (NZBA), met de belofte om tegen 2050 een koolstofneutrale portefeuille te bereiken. De gegevens over 2025 laten echter zien dat de totale financiering van fossiele brandstoffen door NZBA-leden nog steeds meer dan 70% van het wereldwijde totaal uitmaakt, en er is geen duidelijke dalende trend.

Banken ervaren drie belangrijke druk: ten eerste de korte-termijn winstbejag van aandeelhouders en overheden – fossiele projecten leveren hoge rendementen op bij hoge energieprijzen; ten tweede politieke onzekerheid – het beleid van de regering-Trump maakt het voor banken moeilijker om de regelgevingsrichting te voorspellen; ten derde het gebrek aan uniforme gegevensopenbaarmakingsnormen, waardoor banken hun financieringsgedrag kunnen 'greenwashen'.

Toekomstperspectief: energietransitie in de financiële 'tang'

Vooruitkijkend naar 2026 en daarna, hangt de daling van de financiering voor fossiele brandstoffen af van meerdere factoren. Als de regering-Trump het antiklimaatbeleid voortzet, kunnen banken hun inzet voor fossiele brandstoffen verder opvoeren tot de volgende verkiezingen in 2028. Aan de andere kant wordt het klimaatbeleid in regio's zoals Europa en Japan nog steeds aangescherpt; de EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) en de scheepvaartontkoolingsregels van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) kunnen via markt- en regeldruk banken dwingen bij te sturen.

Op de langere termijn verschuift de wereldwijde energiestructuur nog steeds langzaam naar schone energie. Het IEA voorspelt dat hernieuwbare energie tegen 2030 meer dan 50% van de wereldwijde elektriciteitsproductie zal uitmaken. Maar de opleving van de financiering voor fossiele brandstoffen betekent dat, naarmate het aandeel hernieuwbare energie stijgt, het energiesysteem een groter risico op stranded assets kan krijgen. Voor investeerders lopen banken die blijven financieren voor de uitbreiding van fossiele brandstoffen, het risico op grotere verliezen bij toekomstige klimaatprocessen en regelgevingsmaatregelen.

Het rapport adviseert ten slotte dat centrale banken en financiële toezichthouders klimaatrisico's moeten opnemen in het macroprudentieel toezichtkader en van banken moeten eisen dat zij hun blootstelling aan fossiele brandstoffen openbaar maken. Tegelijkertijd moeten investeerders via aandeelhoudersvoorstellen en desinvesteringsacties meer druk uitoefenen op banken.

ConclusieHet rapport "De bijdrage van de banksector aan klimaatverandering" luidt opnieuw de noodklok: hoewel de transitie naar schone energie wereldwijde consensus is geworden, blijft de daadwerkelijke stroom van financieel kapitaal de uitbreiding van fossiele brandstoffen stimuleren. De invloed van het beleid van Trump kan niet worden genegeerd, maar het dieperliggende probleem is dat het wereldwijde financiële systeem nog steeds geen effectief mechanisme heeft opgezet om klimaatdoelen om te zetten in harde beperkingen voor kredietbeslissingen. Tenzij beleidsmakers, toezichthouders en investeerders gezamenlijk optreden, zal de energietransitie altijd te maken hebben met de tegenstelling tussen retoriek en kapitaalstroom.